Zostałeś wezwany na świadka w sprawie karnej i nie wiesz, czego się spodziewać? Wiele osób odczuwa niepokój przed złożeniem zeznań i to zupełnie naturalne. Z jednej strony chcesz postąpić zgodnie z prawem, z drugiej nie zawsze wiadomo, co wolno, a co musisz zrobić. Pomożemy Ci rozwiać wątpliwości i przygotować się do pełnienia roli świadka z większym spokojem.

Prawa i obowiązki świadka w sprawie karnej – dlaczego warto je znać?

Świadek pełni ważną funkcję w postępowaniu karnym. Często to właśnie jego zeznania pozwalają organom ścigania oraz sądowi ustalić fakty, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z przepisami, każdy kto zna okoliczności o znaczeniu dla sprawy, ma obowiązek stawić się na wezwanie sądu lub prokuratora i złożyć zeznania. To nie jest kwestia dobrej woli, a obowiązek prawny, którego zlekceważenie może mieć poważne konsekwencje. Niestawienie się bez usprawiedliwienia grozi nałożeniem grzywny, a w niektórych przypadkach przymusowym doprowadzeniem przez policję. W skrajnych sytuacjach sąd może również zdecydować o areszcie porządkowym. Pamiętaj, że oprócz przykrego obowiązku przysługują Ci również prawa.

Co przysługuje, a co ciąży na Tobie?

Masz prawo odmówić zeznań, jeśli jesteś osobą najbliższą dla oskarżonego. W praktyce dotyczy to np. małżonka, rodzeństwa, rodziców, dzieci, ale także osoby pozostającej we wspólnym pożyciu. To uprawnienie możesz zrealizować niezależnie od tego, czy kontakt z oskarżonym nadal trwa. Wystarczy, że formalnie przysługuje Ci ten status. Inną sytuacją, w której możesz odmówić odpowiedzi na konkretne pytania, jest ryzyko narażenia siebie lub bliskich na odpowiedzialność karną. Wówczas nie masz obowiązku odpowiadać, ale musisz powiadomić o tym sąd lub prokuratora. Warto jednak zachować ostrożność, gdyż nie każda niewygodna odpowiedź spełnia tę przesłankę. Masz też prawo do ochrony swoich danych osobowych i wizerunku, zwłaszcza jeśli istnieje zagrożenie dla Twojego bezpieczeństwa. W takich przypadkach możesz zostać przesłuchany w sposób nieujawniający Twojej tożsamości (tzw. świadek anonimowy) lub przy użyciu specjalnych środków technicznych, np. wideokonferencji.

Nie można zapominać o tym, że masz obowiązek mówić prawdę. Składanie fałszywych zeznań to przestępstwo, za które grozi kara pozbawienia wolności. Jeżeli masz wątpliwości, czy dobrze zapamiętałeś określone wydarzenia – powiedz to otwarcie. Sąd nie oczekuje doskonałej pamięci, ale rzetelności i uczciwości.

Jak wygląda przesłuchanie i czego się spodziewać?

Jeśli zostałeś wezwany do sądu, najpierw sprawdź dokładnie datę i godzinę. Przesłuchanie odbywa się najczęściej na sali rozpraw, w obecności sądu, prokuratora, a czasem również obrońcy oskarżonego. Niektóre przesłuchania mają miejsce już na etapie postępowania przygotowawczego. Wtedy wzywa Cię prokurator lub policja.

Zanim zaczniesz mówić, zostaniesz poinformowany o prawach i obowiązkach, a także zaprzysiężony. To ważny moment, który podkreśla wagę Twojej roli w postępowaniu. W pytaniach mogą pojawić się szczegóły – daty, miejsca, imiona, opisy zdarzeń. Jeśli czegoś nie pamiętasz, nie domyślaj się. Mów to, co wiesz. Nic więcej. Możesz także żądać zwrotu kosztów dojazdu oraz utraconego zarobku, jeśli przesłuchanie wiąże się z koniecznością opuszczenia pracy. Wniosek w tej sprawie składasz do sądu, który Cię wezwał.

Przygotuj się bez stresu

Bycie świadkiem nie oznacza, że stajesz po którejś ze stron. Twoim zadaniem jest przekazanie swojej wiedzy o faktach, nic więcej. Nie musisz znać procedury, nie musisz wiedzieć, jaki będzie wyrok. Wystarczy, że odpowiesz zgodnie z własną pamięcią i sumieniem. Jeśli obawiasz się konfrontacji z oskarżonym, masz prawo do oddzielnego przesłuchania lub wnioskowania o przesłuchanie bez jego obecności. W takich sytuacjach warto poinformować o swoich odczuciach już na początku rozprawy lub wcześniej np. kontaktując się z sekretariatem sądu.

Złożenie zeznań to nie tylko obowiązek, ale też wyraz odpowiedzialności obywatelskiej. Nawet jeśli sprawa nie dotyczy bezpośrednio Ciebie, Twoja rola może przesądzić o sprawiedliwym rozstrzygnięciu. Dlatego warto wiedzieć, jakie masz prawa i z nich korzystać, gdy zajdzie taka potrzeba. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, porozmawiaj z prawnikiem. Świadek również może skonsultować się z adwokatem, zwłaszcza gdy sytuacja wydaje się skomplikowana.